Ο ένας κανόνας: ποτέ ασκήσεις άπνοιας μόνοι σας μέσα στο νερό. Ούτε στη θάλασσα, ούτε στην πισίνα, ούτε στη μπανιέρα. Η απώλεια αισθήσεων (blackout) μπορεί να έρθει χωρίς προειδοποίηση, και μέσα στο νερό μπορεί να σκοτώσει. Στη στεριά μπορείτε να εξασκηθείτε με κάποιον παρόντα. Στο νερό, πάντα με εκπαιδευμένο σύντροφο να σας παρακολουθεί: ένας πάνω, ένας κάτω.
Αυτή την ερώτηση την ψάχνουν πολλοί και για πολλούς λόγους: σέρφερ που θέλουν να αντέξουν όταν τους κρατάει το κύμα, ψαροντουφεκάδες, κολυμβητές, άνθρωποι που απλώς θέλουν να βουτήξουν με τη μάσκα ως τον βυθό και να κοιτάξουν γύρω τους. Η απάντηση είναι ίδια για όλους. Κρατάτε την αναπνοή σας περισσότερο όταν ξοδεύετε λιγότερο οξυγόνο και όταν συνηθίζετε, με ασφάλεια, την ανάγκη για ανάσα. Η σκληράδα έχει ελάχιστη σχέση.
Γιατί θέλετε να αναπνεύσετε
Η ανάγκη για ανάσα δεν έρχεται κυρίως επειδή τελειώνει το οξυγόνο. Έρχεται επειδή ανεβαίνει το διοξείδιο του άνθρακα στο αίμα. Το σώμα είναι πολύ ευαίσθητο στο CO2, οπότε η πρώτη δυσφορία εμφανίζεται πολύ πριν το οξυγόνο πέσει σε επικίνδυνα επίπεδα.
Αυτό είναι χρήσιμο να το καταλάβετε για δύο λόγους.
Πρώτον, η πρώτη ανάγκη για ανάσα δεν είναι έκτακτη ανάγκη. Με την προπόνηση μαθαίνετε να την αναγνωρίζετε ως σήμα, να μένετε χαλαροί στις πρώτες συσπάσεις του διαφράγματος και να μην πανικοβάλλεστε.
Δεύτερον, αυτό το σύστημα προειδοποίησης μπορεί να απενεργοποιηθεί, και αυτό είναι επικίνδυνο. Αν ρίξετε τεχνητά το CO2, χάνετε το σήμα ενώ το οξυγόνο συνεχίζει να πέφτει. Έτσι χάνουν τις αισθήσεις τους άνθρωποι που δεν ένιωσαν ποτέ ότι χρειάζονται ανάσα.
Η χαλάρωση είναι το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς
Κάθε σφιγμένος μυς καίει οξυγόνο. Το ανήσυχο μυαλό επίσης. Γι' αυτό η μεγαλύτερη βελτίωση που κάνουν οι περισσότεροι έρχεται απλώς από τη χαλάρωση: χαλαροί ώμοι, μαλακό πρόσωπο, ακίνητο σώμα, αργός σφυγμός.
Οι ελεύθεροι δύτες ωφελούνται επίσης από το αντανακλαστικό κατάδυσης των θηλαστικών, μια σειρά αυτόματων αντιδράσεων που μοιραζόμαστε με άλλα θηλαστικά που αναπνέουν αέρα. Όταν το πρόσωπο είναι σε δροσερό νερό και κρατάτε την αναπνοή σας, ο σφυγμός τείνει να πέφτει και το αίμα κατευθύνεται προς τα ζωτικά όργανα. Δεν χρειάζεται να κάνετε κάτι για να το ενεργοποιήσετε, μόνο να μείνετε ήρεμοι· το άγχος το εμποδίζει.
Τι βοηθάει
Αργή αναπνοή πριν από την άπνοια
Πριν από την άπνοια, αναπνεύστε ήρεμα και αργά για δυο λεπτά, με χαλαρή, λίγο μεγαλύτερη εκπνοή. Μετά πάρτε μια γεμάτη αλλά άνετη τελευταία ανάσα, χωρίς να ζορίζεστε. Αυτή είναι η βάση όλων όσων διδάσκουμε στη στεριά πριν μπει κανείς στο νερό.
Όχι υπεραερισμός
Οι πολλές γρήγορες, βαθιές ανάσες πριν από την άπνοια είναι το πιο συνηθισμένο λάθος. Κάνουν το πρώτο κομμάτι να φαίνεται εύκολο επειδή διώχνουν το CO2, αλλά δεν προσθέτουν σχεδόν καθόλου οξυγόνο. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερη άπνοια χωρίς προειδοποίηση στο τέλος. Μέσα στο νερό, έτσι ακριβώς συμβαίνει το blackout στα ρηχά.
Προπόνηση στη στεριά
Το ασφαλές μέρος για εξάσκηση είναι ξαπλωμένοι σε κρεβάτι ή στρώμα, στη στεριά, με κάποιον κοντά σας που ξέρει τι κάνετε. Οι ελεύθεροι δύτες χρησιμοποιούν απλούς πίνακες:
- Πίνακες CO2: η άπνοια μένει ίδια και το διάλειμμα ανάμεσα μικραίνει. Σας μαθαίνουν να μένετε χαλαροί όσο ανεβαίνει το CO2.
- Πίνακες O2: το διάλειμμα μένει ίδιο και οι άπνοιες μεγαλώνουν σταδιακά. Σας κάνουν να νιώθετε άνετα σε μεγαλύτερες άπνοιες.
Κρατήστε τις άπνοιες άνετα μέσα στα όριά σας, σταματήστε με την πρώτη ζάλη, μούδιασμα ή στένεμα της όρασης, και μην κάνετε ποτέ πίνακες μέσα στο νερό, όρθιοι, ή ενώ οδηγείτε, κάνετε ποδήλατο ή οπουδήποτε μια ξαφνική απώλεια αισθήσεων θα μπορούσε να σας τραυματίσει.
Καλύτερη τεχνική
Στο νερό, μια μεγαλύτερη βουτιά συχνά σημαίνει λιγότερη σπατάλη και όχι περισσότερο κράτημα: ομαλό κτύπημα με τα βατραχοπέδιλα, υδροδυναμική στάση σώματος, καλή εξίσωση ώστε να μην παλεύετε στην κάθοδο. Εδώ η καθοδήγηση κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά, γιατί την τεχνική σας δεν τη βλέπετε εύκολα μόνοι σας.
Γενική φυσική κατάσταση
Η τακτική αερόβια άσκηση, ο καλός ύπνος και το να μη βουτάτε κουρασμένοι ή αφυδατωμένοι βοηθούν. Το ίδιο και το να μην τρώτε βαρύ γεύμα λίγο πριν από την προπόνηση.
Τι δεν βοηθάει
- Να αγνοείτε τα προειδοποιητικά σημάδια. Μούδιασμα στα χείλη ή στα δάχτυλα, ζάλη, μια παράξενη ηρεμία ή στένεμα της όρασης είναι σημάδια για να σταματήσετε, όχι σημάδια προόδου.
- Διαγωνισμοί με φίλους στην πισίνα. Οι αγώνες άπνοιας μέσα στο νερό είναι ο τρόπος που πνίγονται άνθρωποι.
- Να μένετε περισσότερο στο βάθος μόνοι σας. Το πιο επικίνδυνο κομμάτι μιας βουτιάς είναι τα τελευταία μέτρα της ανόδου και τα πρώτα δευτερόλεπτα στην επιφάνεια.
Το blackout στα ρηχά, με απλά λόγια
Στο βάθος, το οξυγόνο στους πνεύμονες βρίσκεται υπό μεγαλύτερη πίεση, κάτι που βοηθά το σώμα να το χρησιμοποιεί. Όσο ανεβαίνετε, η πίεση πέφτει, και μαζί της το οξυγόνο που φτάνει στον εγκέφαλο. Αν έχετε μείνει πολύ, το οξυγόνο μπορεί να πέσει κάτω από το όριο που χρειάζεστε για να έχετε τις αισθήσεις σας στα τελευταία μέτρα πριν από την επιφάνεια ή μόλις βγείτε. Συχνά δεν υπάρχει καμία προειδοποίηση.
Στη στεριά, μια απώλεια αισθήσεων συνήθως σημαίνει ότι συνέρχεστε μετά από λίγο. Στο νερό, χωρίς κάποιον δίπλα σας, σημαίνει πνιγμό. Γι' αυτό οι ελεύθεροι δύτες βουτάνε πάντα σε ζευγάρια: ο ένας κατεβαίνει και ο άλλος παρακολουθεί από την επιφάνεια, και συνεχίζει να παρακολουθεί τουλάχιστον μισό λεπτό αφού ο δύτης βγει και αναπνέει.
Για να πάτε παραπέρα, σωστά
Αν θέλετε να πάτε πέρα από μερικές ήρεμες άπνοιες στη στεριά, μάθετε με πιστοποιημένο εκπαιδευτή. Στα σεμινάρια για αρχάριους, οι μαθητές μας φτάνουν συνήθως τα δύο με τρία λεπτά άπνοιας και τα 10 με 20 μέτρα βάθος μέσα σε δύο με τρεις μέρες. Ξεκινάμε στη στεριά με αναπνοή και χαλάρωση και συνεχίζουμε σε ήρεμο νερό στο σχοινί, με τον εκπαιδευτή δίπλα σας και ποτέ πάνω από τέσσερις μαθητές ανά εκπαιδευτή. Δεν χρειάζεται εμπειρία, αρκεί να νιώθετε άνετα στο νερό και να κολυμπάτε περίπου 200 μέτρα.
Τα περισσότερα μαθήματα γίνονται στην παραλία Σχοινάρια, ανατολικά του Πλακιά. Διαβάστε τι είναι η ελεύθερη κατάδυση για το πώς είναι μια πρώτη βουτιά, τον οδηγό εξοπλισμού για τα εφόδια, και δείτε τα σεμινάρια και τις τιμές όταν είστε έτοιμοι. Αν έρχεστε έτσι κι αλλιώς στην περιοχή, ο οδηγός για τον Πλακιά από τους συνεργάτες μας στο Scuba Diving Crete καλύπτει το υπόλοιπο ταξίδι.
Ο οδηγός αυτός δίνει γενικές πληροφορίες και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Αν έχετε οποιοδήποτε θέμα υγείας, μιλήστε με τον γιατρό σας πριν ξεκινήσετε προπόνηση άπνοιας.